Bartolomeo Alberto CAPPELLARI urodził się 18 IX 1765 r. w Belluno (Włochy) i od 1783 r. jako brat Mauro (Maur) należał do zgromadzenia Kamedułów w klasztorze św. Michała na wyspie Murano (Wenecja). W 1787 r. otrzymał święcenia kapłańskie, a od 1805 r. był opatem S. Gregorio al Celio w Rzymie, by w 1823 zostać generałem zakonu. W 1825 otrzymał kapelusz kardynalski, a w 1825 został Prefektem Kongregacji Krzewienia Wiary. Kongregacja ta, powołana do życia w 1822 za pontyfikatu Piusa VII, zajmowała się pracą misyjną na świecie. Jeszcze w 1799 r. napisał Cappellari pracę pt. "Tryumf Stolicy Świętej", w której - w czasach wielkiego liberalnego przewrotu wywołanego przez rewolucję antyfrancuską 1789 r. - bronił monarchii i papieskiej nieomylności, przeciwstawiając się błędnym tendencjom gallikanizmu i febronianizmu. Głosił nadchodzący tryumf Stolicy Świętej - i to w czasie, gdy papiestwo zdawało się pokonane, a niektórzy zuchwali antyklerykałowie nazywali Piusa VI - "Piusem Ostatnim".

Po śmierci Piusa VIII, w wyniku trwającego 50 dni konklawe, został wyniesiony do godności Wikariusza Chrystusowego. Jako Papież pozostał Grzegorz XVI skromnym mnichem. (1)

Potępienie liberalizmu i innych błędów

Grzegorz XVI przeszedł do historii przede wszystkim jako obrońca Kościoła i głoszoniej przezeń prawdy przed zgubnymi błędami liberalizmu. Za pontyfikatu tego wielkiego Papieża prowadził swoją działalność ks. Felicite de Lamennais (1782-1854), jeden z prekursorów tzw. "liberalizmu katolickiego", zwanego też "katolicyzmem liberalnym". Lamennais opierał swój liberalizm na "micie postępu ludzkości, który przejawia się rosnącymi aspiracjami wolnościowymi ludów." (3). Według teorii księdza Lamennais, w Średniowieczu ludzkość przeżywała stan niemowlęctwa i stąd potrzebna jej była opieka Kościoła. W XIX wieku natomiast dorosła już do tego, by się z tej opieki wyzwolić. Dlatego też Lammenais postulował rozdział Kościoła od państwa. Liberalny wynik tej teorii sprowadzał się do tezy, że Kościół potrzebuje tylko wolności. Papież nie mógł nie potępić tej absolutnie błędnej teorii. Uczynił tak we wspaniałej encyklice "Mirari vos" z 15 sierpnia 1832 r., gdzie napisał: "ci, którzy pragną rodzielić Kościół od państwa, i zburzyć wzajemną harmonię imperium i kapłaństwa", "pewne jest, że tej harmonii, która zawsze była tak korzystna i zdrowa dla interesów religii i władzy świeckiej, obawiają się partyzanci rozwydrzonej wolności" (por. Denzinger 1615).

Za pontyfikatu Grzegorza XVI swoje błędy propagowiali także ks. Hermes Georg (hermezjanizm) i ks. Louis-Eugene Bautain (fideizm). Stolica Apostolska wykazała czujnośc i potępiła je.

Walka o wolność dla Kościoła i misje

W 1839 r. w mahometańskiej Turcji została dopuszczona pewna wolność dla Kościoła św. Na drodze rokowań zdołał Grzegorz XVI polepszyć sytuację Kościoła także w Portugalii (1841) i Hiszpanii (1844), rządzonych wówczas przez liberałów. W 1845 przyjął w Rzymie cara Mikołaja I, ale niestety nie zdołał zapobiec prześladowaniu katolików w Rosji i przymusowemu ich wcielaniu do schizmatycko-heretyckiej "Cerkwi prawosławnej".

Za pontyfikatu Grzegorza XVI nastąpił rozwój misji w USA i Anglii. Za Jego pontyfikatu nastąpiło m.in. nawrócenie z herezji anglikanizmu Johna H. Newmana, późniejszego kardynała.

Powstanie listopadowe

Propaganda antyklerykalna usiłuje ukazać Ojca św. Grzegorza XVI jako nieprzyjaciela Polaków i wroga Powstania Listopadowego. Tymczasem stosunek Papieża do tych wypadków spowodowany był wprowadzeniem Go w błąd przez dyplomację rosyjską, która przedstawiała Kurii Rzymskiej powstanie jako "przejaw rewolucyjnych dążeń wrogich również Kościołowi" (1). W Rzymie obawiano się tego typu liberalnych prądów, stąd 18 lutego 1831 r. wydany został list, sformułowany bardzo ostrożnie, który zaleał duchowieństwu powstrzymanie się od wystąpień, które mogłyby narazić na szwank święty Urząd Kapłański. O. Zygmunt Mazur OP pisze: "Po stłumieniu powstania władze carskie, dążąc do osłabienia odporności narodu polskiego i zgnębienia jego duchowieństwa, zaczęły zrzucać na nie winę za wznieconą rewolucję. Rezultatem tych przewrotnych zabiegów [mających miejsce] przede wszystkim na ternie Stolicy Apostolskiej było brewe "Cum primum" wydane 9 czerwca 1832 r. do biskupów polskich. Grzegorz XVI ubolewał w nim nad wypadkami listopadowymi i żądał od biskupów, aby występowali przeciw teoriom rewolucyjnym i głosili zasadę posłuszeństwa względem ustanowionej przez Boga władzy. Kiedy papież został uświadomiony o rzeczywistym stanie rzeczy, z żalem tłumazył się, że dał się okłamać dyplomacji carskiej i nigdy, jak twierdził, nie miał zamiaru potępiania narodu polskiego" (1)

Z tego to zatrutego źródła indyferentyzmu pochodzi owa fałszywa i absurdalna maksyma, albo raczej majaczenie, że wolność sumienia winna być nadana i zagwarantowana każdemu. Błąd ten należy do najbardziej zaraźliwych, a drogę mu przeciera owa wolność wyrażania opinii, absolutna i bez ograniczeń, która, dla zniszczenia Kościoła i państwa, wszędzie się szerzy, a którą pewni ludzie, poprzez swoje zuchwalstwo, nie boją się przedstawiać jako korzyść dla religii. „Jakaż śmierć jest gorsza dla duszy niż samowola błędu!" powiedział św. Augustyn. I w rzeczy samej, jeżeli się odejmie ludziom wszelkie hamulce, które by im nie pozwalały schodzić ze ścieżek prawdy, natura ich skłonna do złego wtrąci ich w przepaść, i, prawdziwie powiadamy, otwarta jest [już] studnia Czeluści, z której św. Jan widział unoszący się dym, od którego zaćmiło się słońce, i wychodzącą z dymu szarańczę, która pustoszyła ziemię. Stąd to bowiem pochodzi brak stałości umysłów; stąd wciąż wzrastające zepsucie młodzieży; stąd w ludziach pogarda dla kościelnych praw, najświętszych praw i rzeczy; stąd, jednym słowem, najgorsza plaga, zdolna spustoszyć państwa; ponieważ z doświadczenia wiadomo, że od najdawniejszych czasów państwa, które słynęły z bogactw, potęgi i chwały, jedną tą chorobą, nieograniczoną wolnością słowa, samowolą zgromadzeń i żądzą nowości, przywiedzione zostały do upadku.

Powrót